Truva'nın Katmanları
İlyada, Truva önünde on yıl süren bir savaşın elli gün kadarını anlatır. On dokuzuncu yüzyılda Çanakkale'de, Hisarlık adlı bir tepede önce Frank Calvert, ardından Heinrich Schliemann kazmaya başlar. Tepe, üst üste kurulmuş şehirlerin katmanlarını ve MÖ 1180 civarında yangınla yıkılan bir şehri saklar; destandaki savaşın gerçekten yaşanıp yaşanmadığı ise hâlâ tartışılır.
Perdeler
- I. PerdeDestan ve Tepe
- II. PerdeSchliemann'ın Hendeği
- III. PerdeYanan Şehir
I. Perde · Destan ve Tepe
Antik Yunan'ın büyük destanlarından İlyada, bir kuşatmayı anlatır. Yunan ordusu Truva şehrinin önündedir ve savaş onuncu yılına girmiştir. Destan bu uzun savaşın yalnızca elli gün kadarını anlatır: Akhilleus'un öfkesini, Hektor'un ölümünü ve cenazesini.
Çoğu araştırmacıya göre İlyada, anlattığı çağdan yüzyıllar sonra, milattan önce sekizinci yüzyılda ya da biraz sonra bugünkü biçimini aldı. Geleneğin Homeros dediği şairin kim olduğu, hatta tek bir kişi olup olmadığı bile tartışmalıdır. Ünlü tahta at ise İlyada'da yoktur. Ondan Odysseia söz eder. Atı en ayrıntılı anlatan metinlerden biri de yüzyıllar sonra yaşayan Romalı şair Vergilius'un Aeneis destanıdır.
Antik Çağ'da pek çok kişi, Çanakkale Boğazı'nın Ege'ye açıldığı yerin yakınındaki İlion şehrini Homeros'un Truva'sı sayıyordu. Herodotos'un anlattığına göre Pers kralı Kserkses, milattan önce 480'de Yunanistan'a yürürken orada Athena'ya bin sığır kurban ettirdi. Milattan önce 334'te Büyük İskender de Asya'ya geçince İlion'a uğradı.
Roma döneminde de yaşayan şehir, sonraki yüzyıllarda küçüldü ve sonunda terk edildi. Homeros'un Truva'sının nerede olduğu da unutuldu. On sekizinci yüzyılın sonundan itibaren Truva en çok Pınarbaşı köyünün yakınındaki tepelerde arandı. 1822'de İskoç gazeteci Charles Maclaren ise Hisarlık adlı alçak bir tepeyi Truva'nın yeri olarak gösterdi.
1860'larda bu tepenin bir kısmı, Çanakkale'ye yerleşmiş İngiliz bir ailenin oğlu Frank Calvert'in toprağıydı. Calvert tepede deneme kazıları yaptı ve burasının Truva olduğuna inandı. Ama büyük bir kazı için ne parası ne de desteği vardı.
Kaynakça
Kitap
Allen, Susan Heuck. Finding the Walls of Troy: Frank Calvert and Heinrich Schliemann at Hisarlik. Berkeley: University of California Press, 1999.
Kitap
Cline, Eric H. The Trojan War: A Very Short Introduction. Very Short Introductions. New York: Oxford University Press, 2013.
Kitap
Latacz, Joachim. Troy and Homer: Towards a Solution of an Old Mystery. Çev. Kevin Windle ve Rosh Ireland. Oxford: Oxford University Press, 2004.
Kitap
Rose, Charles Brian. The Archaeology of Greek and Roman Troy. Cambridge: Cambridge University Press, 2014.
Makale
Korfmann, Manfred. “Was There a Trojan War?” Archaeology 57, sy. 3 (Mayıs/Haziran 2004). Çevrim içi metin: archive.archaeology.org/0405/etc/troy.html.
Makale
Kolb, Frank. “Troy VI: A Trading Center and Commercial City?” American Journal of Archaeology 108, sy. 4 (2004): 577–614.
Editör notu
Truva Savaşı'nın gerçekten yaşanıp yaşanmadığı tartışmalıdır. Joachim Latacz gibi araştırmacılar İlyada'nın Geç Tunç Çağı Truva'sına dair bir hatıra taşıdığını savunur; Frank Kolb ise kazıların uzun süre destanı doğrulama isteğiyle yorumlandığını yazar. Korfmann da MÖ 1180 civarındaki yıkımın Homeros'un anlattığı savaşı kanıtlamadığını belirtmiştir. Bu tarih yaklaşıktır ve şehri kimin yıktığı bilinmez; Eric Cline'a göre tarih, yıkımı Mikenlere bağlamak için fazla geçtir. Homeros'un Truva'sının hangi katman olduğu da tartışılmıştır: Schliemann ikinci şehri, Dörpfeld altıncı şehri, Blegen 7a'yı önermiştir. Korfmann'ın, altıncı şehrin aşağı şehirle birlikte en az 27 hektara yayıldığı ve 10.000 kişiye kadar barındırdığı görüşüne Kolb karşı çıkmış; kanıtların yoğun yapılaşmış, surlu bir aşağı şehri göstermediğini savunmuştur. Hitit belgelerindeki Wilusa'nın İlios olduğu yaygın kabul görür, ama kesin değildir. Hazinenin bulunduğu tarih ve buluşun koşulları Schliemann'ın kendi anlatımına dayanır ve sonradan sorgulanmıştır. Calvert'in tepenin ne kadarına, hangi yıldan beri sahip olduğu kaynaklarda farklı verilir; Schliemann onun katkısını uzun süre küçümsemiş, Susan Heuck Allen'ın çalışması bu katkıyı öne çıkarmıştır. Tahta at İlyada'da geçmez; Odysseia'da ve sonraki anlatımlarda yer alır ve arkeolojik bir izi yoktur. Türkçede şehre Truva'nın yanı sıra Troya da denir; Eski Yunanca adları Troia ile İlios ya da İlion'dur.
Yapay zekâ ile yazıldı · kaynaklarla doğrulandı
Bu hikâyenin taslağını yapay zekâ yazdı; yayımlanmadan önce kaynaklarıyla karşılaştırılarak doğrulandı.