Büyük Millet Meclisi Açılıyor
16 Mart 1920'de İtilaf Devletleri İstanbul'u resmen işgal eder; bazı mebuslar tutuklanır, Meclis-i Mebusan çalışmalarına ara verir. Mustafa Kemal'in çağrısıyla yeni seçilen mebuslar ve İstanbul'dan gelebilenler Ankara'da toplanır. 23 Nisan Cuma günü, cuma namazının ardından Büyük Millet Meclisi açılır; ertesi gün Meclis, kendi üstünde bir kuvvet bulunmadığı esasını kabul eder ve Mustafa Kemal'i reis seçer.
Perdeler
- I. Perdeİşgal Sabahı
- II. PerdeBir Cuma Günü
- III. PerdeMeclis'in Üstünde Kuvvet Yok
I. Perde · İşgal Sabahı
1918 sonbaharındaki Mondros Mütarekesi'nin ardından İtilaf Devletleri'nin gemileri ve askerleri İstanbul'a gelmişti. Yine de son Osmanlı Meclis-i Mebusanı 12 Ocak 1920'de şehirde açıldı. Mebuslar kısa süre sonra, barışın şartlarını ve tam bağımsızlık isteğini sıralayan Misak-ı Millî'yi kabul ettiler.
16 Mart 1920 sabahı, gün ağarırken, İngiliz askerleri Şehzadebaşı'ndaki bir karakolu bastı. Karakoldaki Osmanlı askerleriyle çatıştılar; şehit düşenler oldu. Aynı gün İtilaf Devletleri İstanbul'u resmen işgal etti.
İstanbul'daki telgraf memurlarından Manastırlı Hamdi Efendi, olanları o gün telgrafla Ankara'ya bildirdi. Mustafa Kemal ve Heyet-i Temsiliye o sırada Ankara'daydı. Mustafa Kemal yıllar sonra Nutuk'ta, bu memuru vatansever ve cesur diye övecekti.
İşgalle birlikte aralarında Rauf Bey'in de bulunduğu bazı mebuslar tutuklandı. 18 Mart'ta toplanan Meclis-i Mebusan, kendi kararıyla çalışmalarına ara verdi. Tutuklanan mebuslar birkaç gün sonra Malta'ya sürüldü.
Bu arada Mustafa Kemal harekete geçmişti. 19 Mart'ta bir genelge yayımladı: Ankara'da, olağanüstü yetkilere sahip bir meclis toplanacaktı. Her sancaktan beş üye seçilecekti. İstanbul'dan ayrılıp Ankara'ya gelebilen mebuslar da bu meclise katılacaktı.
11 Nisan'da Sultan Vahdeddin, çalışmalarına ara vermiş olan Meclis-i Mebusan'ı tamamen kapattı. Artık bütün gözler Ankara'ya çevrilmişti.
Kaynakça
Arşiv belgesi
Türkiye Büyük Millet Meclisi. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Devre I, Cilt 1 (23 Nisan – 19 Mayıs 1336/1920). T.B.M.M. Zabıt Kalemi Müdürlüğünce hazırlanmıştır. 3. basılış. Ankara: T.B.M.M. Matbaası, 1959.
Kitap
Gazi Mustafa Kemal [Atatürk]. Nutuk. Ankara: Türk Tayyare Cemiyeti, 1927 (belgeler ayrı ciltte).
Makale
Güneş, İhsan. “Türkiye Büyük Millet Meclisi.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 41, s. 593–596. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2012.
Makale
Akyıldız, Ali. “Meclis-i Meb‘ûsan.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 28, s. 245–247. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2003.
Makale
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Ankara Kurtuluş Savaşı Müzesi (1. TBMM Binası).” Türkiye Müzeleri, turkishmuseums.com (erişim 29 Ekim 2026).
Editör notu
Şehzadebaşı baskınında şehit düşen asker sayısı kaynaklarda farklı verilir; Nutuk'ta aktarılan, Manastırlı Hamdi Efendi'nin o gün Ankara'ya çektiği telgraf altı şehit ve on beş yaralıdan söz eder. Meclis-i Mebusan'ı İtilaf Devletleri dağıtmadı. Meclis 18 Mart'ta kendi kararıyla çalışmalarına ara verdi, 11 Nisan'da padişah tarafından kapatıldı. Açılış günü sakal-ı şerif ve sancak-ı şerifle yapılacak yürüyüş ve kesilecek kurbanlar, Mustafa Kemal'in Nutuk'ta aktardığı 21 Nisan tebliğinde yazıldığı biçimde anlatıldı. Açılışa katılan mebus sayısı için sık sık 115 rakamı verilir; tutanaklar 23 Nisan için bir sayı kaydetmez, ertesi günkü başkanlık seçiminde 120 oy kullanıldığını yazar. Mustafa Kemal'in 24 Nisan'da Meclis'te okuduğu önerge metni tutanaklarda yer alır; tutanakların 1959 baskısındaki bir nota göre önergenin aslı ilgili kanun dosyasında bulunamamıştır, maddeler hâlindeki esasları Nutuk'tan bilinir. Bazı anlatımlar önergenin başkanlık seçiminden sonra verildiğini yazar; tutanaklara göre önerge aynı gün, seçimden önceki bir oturumda kabul edildi. İcra Vekilleri Heyeti'nin on bir makamından dokuzu 3 Mayıs'ta seçildi; Maliye ve Maarif vekâletleri için o gün salt çoğunluk sağlanamadı.
Yapay zekâ ile yazıldı · kaynaklarla doğrulandı
Bu hikâyenin taslağını yapay zekâ yazdı; yayımlanmadan önce kaynaklarıyla karşılaştırılarak doğrulandı.