Müteferrika'nın Matbaası

1670'lerin başında, bugün Romanya sınırları içinde kalan Erdel'in Kolojvar şehrinde bir çocuk doğdu. Doğduğunda taşıdığı ad bize ulaşmadı; tarih onu sonradan aldığı adla tanıyacaktı: İbrahim Müteferrika.

Gençliği Erdel'in Protestan okullarında geçti. Latince ve ilahiyat okudu, kitapların arasında büyüdü. Erdel o yıllarda Osmanlı ile Habsburglar arasında kalmış bir sınır ülkesiydi; savaşlar, isyanlar ve esir kafileleri bu toprakların olağan manzarasıydı.

1690'larda genç adam Osmanlı tarafına geçti. Esir mi düştü, kendi isteğiyle mi geçti, kaynaklar bu konuda birleşmez. Bilinen şu: Müslüman oldu, İbrahim adını aldı ve zamanla İstanbul'da, sarayda müteferrika denen bir göreve getirildi. Müteferrikalar, saraya bağlı, çeşitli işlerde kullanılan güvenilir adamlardı.

Bildiği diller onu kıymetli kıldı. Macarca, Latince, Yunanca ve Türkçe biliyordu. Avrupa ile yapılan yazışmalarda, sınır boylarındaki diplomatik işlerde çalıştı.

Ama aklının bir köşesinde hep aynı şey vardı: kitaplar. İstanbul'da Türkçe ve Arapça kitaplar hâlâ elle yazılıyordu; tek bir nüsha, bir kâtibin aylar süren emeğiydi ve pahalıydı. Avrupa'da ise matbaalar iki yüz yılı aşkın bir süredir binlerce nüsha basıyordu.

İbrahim, bir gün bu farkı kapatabileceğine inanıyordu.