Malazgirt Muharebesi
26 Ağustos 1071'de, Malazgirt ile Ahlat arasındaki ovada Selçuklu Sultanı Alparslan ile Bizans İmparatoru Romanos Diogenes karşı karşıya gelir. Akşama doğru verilen bir geri dönüş emri Bizans saflarında karışıklığa yol açar; artçılar çekilir, imparator esir düşer. Sultan onu bir hükümdar gibi ağırlayıp salıverir; Anadolu'nun Türklere açılması ise sonraki on yıllara yayılır.
Perdeler
- I. PerdeHalep'ten Malazgirt'e
- II. PerdeCuma Günü
- III. PerdeEsir İmparator
I. Perde · Halep'ten Malazgirt'e
Mart 1071'de Bizans İmparatoru Romanos Diogenes, büyük bir orduyla Konstantinopolis'ten doğuya yola çıktı. Romanos bir komutandı. 1067'de ölen İmparator Onuncu Konstantinos Dukas'ın dul eşi Eudokia ile 1068'de evlenerek tahta çıkmıştı. Şimdi sınırı Selçuklu akınlarından korumak, Van Gölü yöresindeki Malazgirt ve Ahlat kalelerini ele geçirmek istiyordu.
Ordusu kalabalık ve karmaydı. Bizans askerlerinin yanında Ermeniler ve Gürcüler, Peçenek ve Uz Türkleri, Frank paralı askerleri yürüyordu. Bu ordunun kaç kişi olduğu ise bilinmiyor; kaynakların verdiği sayılar birbirini hiç tutmaz.
Selçuklu Sultanı Alparslan o bahar çok uzaktaydı. Suriye'de, Halep önlerindeydi; şehri kuşatmıştı. Asıl hedefi Mısır'dı. Bu sırada Romanos'un gönderdiği bir elçi sultana ulaştı ve sınırdaki kaleler hakkında imparatorun isteklerini iletti. Alparslan bu istekleri geri çevirdi. İmparatorun Anadolu'da ilerlediğini öğrenince Mısır seferini yarıda kesti. Ordusunun bir kısmını Suriye'de bırakıp kuzeye yöneldi.
Romanos yaz boyunca Sivas ve Erzurum üzerinden doğuya ilerledi. Van Gölü'ne yaklaşınca ordusunu ikiye ayırdı. Önemli bir kısmını, Frank paralı askerleriyle birlikte, Ahlat üzerine gönderdi. Kendisi kalan askerlerle Malazgirt'e yürüdü ve kaleyi ele geçirdi.
Ama bu sırada Alparslan da ordusuyla Malazgirt'e yaklaşıyordu.
Kaynakça
Makale
Sevim, Ali. “Malazgirt Muharebesi.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 27, s. 481–483. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2003.
Makale
Kafesoğlu, İbrahim. “Alparslan.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 2, s. 526–530. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1989.
Kronik
Attaleiates, Michael. The History. Çev. Anthony Kaldellis ve Dimitris Krallis. Dumbarton Oaks Medieval Library 16. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2012.
Kitap
Hillenbrand, Carole. Turkish Myth and Muslim Symbol: The Battle of Manzikert. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007.
Makale
Cheynet, Jean-Claude. “Mantzikert: un désastre militaire?” Byzantion 50 (1980): 410–438.
Makale
Sevim, Ali. “Süleyman Şah I.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 38, s. 103–105. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2010.
Editör notu
Ordu büyüklükleri kaynaklarda birbirini tutmaz. Ali Sevim (TDV İslâm Ansiklopedisi) Bizans ordusunu 200.000 civarında (bazı kaynaklarda 600.000), Selçuklu ordusunu 50.000 civarında verir; modern araştırmaların çoğu Bizans ordusu için çok daha düşük sayılar önerir. Uzların Selçuklu tarafına geçişi bazı anlatımlarda savaştan önceye, bazılarında savaş sırasına konur. Iosephos Tarkhaneiotes ile Roussel de Bailleul'ün komutasında Ahlat üzerine gönderilen birliklerin savaşa neden katılmadığı da tartışmalıdır. Andronikos Dukas'ın artçıları geri çekmesini Bizans tarihçilerinin bir kısmı kasıtlı bir ihanet olarak anlatır; bazı araştırmacılar ise bunun imparatorla artçılar arasında açılan mesafeden kaynaklanmış olabileceğini düşünür. Sultanın cuma namazından sonra beyaz giyinmesi Müslüman kaynakların anlatımıdır; Carole Hillenbrand, savaştan çok sonra yazılan bu anlatımların dinî ve edebî motiflerle şekillendiğini gösterir. Sultanın esirin imparator olduğuna önce inanmaması Bizans kaynaklarının anlatımıdır; imparatorun sultanın huzuruna çıkışındaki öteki ayrıntılar ve iki hükümdar arasında geçtiği söylenen ünlü konuşma kaynaktan kaynağa değiştiği için anlatıya alınmadı. Antlaşmanın metni bugüne ulaşmamıştır. İbrahim Kafesoğlu maddelerini saymaz; Romanos'un tahttan indirilip gözlerine mil çekilmesiyle hükümlerin uygulanamadığını ve sultanın antlaşmayı geçersiz saydığını yazar. Ali Sevim ise kaynaklara dayanarak 1,5 milyon altın fidye, yılda 360.000 altın vergi, esirlerin bırakılması, askerî yardım, bir evlilik ve bazı şehirlerin Selçuklulara bırakılması maddelerini sayar. Jean-Claude Cheynet'nin 1980'deki makalesinden bu yana pek çok tarihçi, Malazgirt'in Bizans için büyük bir askerî kayıp olmadığını, Anadolu'yu asıl açanın sonraki iç savaşlar olduğunu düşünür. Ali Sevim ise TDV maddesinde Bizans ordusunun büyük bir kısmının kılıçtan geçirildiğini yazar. Süleyman Şah'ın İznik'i alışı için Azîmî 1075'i verir; bazı tarihçiler Türkiye Selçuklu Devleti'nin kuruluşunu 1078 ile 1081 arasına koyar.
Yapay zekâ ile yazıldı · kaynaklarla doğrulandı
Bu hikâyenin taslağını yapay zekâ yazdı; yayımlanmadan önce kaynaklarıyla karşılaştırılarak doğrulandı.