Kanuni'nin Son Seferi
1566 baharında yetmiş yaşını geçmiş, hasta bir padişah son seferine çıkar. Ordusu ağustosta Macaristan'daki Zigetvar Kalesi'ni kuşatır; kaleyi Zrínyi Miklós savunur. Kanuni Sultan Süleyman kale düşmeden otağında ölür ve sadrazamı Sokullu Mehmed Paşa bu ölümü haftalarca gizler.
Perdeler
- I. PerdeSon Sefer
- II. PerdeAdadaki Kale
- III. PerdeGizlenen Ölüm
I. Perde · Son Sefer
1566 baharında Kanuni Sultan Süleyman yetmiş yaşını geçmişti. 1520'den beri, kırk beş yılı aşkın bir süredir tahttaydı. On beş yıla yakın bir zamandır da nikris, yani gut denen hastalığın ayaklarına verdiği ağrılarla yaşıyordu.
Bir yıl önce Osmanlılar Malta'yı kuşatmış, adayı alamadan geri dönmüştü. Tarihçiler, padişahın yeniden sefere çıkma kararında kızı Mihrimah Sultan'ın ve sadrazamı Sokullu Mehmed Paşa'nın payı olduğunu düşünür. Sokullu ile yapılan plana göre hedef, Macaristan'daki Zigetvar ve Eğri kaleleriydi.
Yola çıkmadan önce padişah Eyüp Sultan Türbesi'ne gidip dua etti. 1 Mayıs 1566'da, büyük törenlerle ve at üstünde İstanbul'dan ayrıldı. Bu, on üçüncü seferiydi. İstanbul'u bir daha görmeyecekti.
Yolun büyük kısmını arabada ve tahtırevanda geçirdi; ata ancak şehirlerden geçerken bindi. Dönemin bazı kroniklerine göre Sokullu ordudan bir konak, yani bir günlük yol önde gidiyor, hasta padişah yorulmasın diye yolları elinden geldiğince onartıyordu.
1 Haziran'da yolda bir haber geldi: Padişahın torunu Murad'ın bir oğlu olmuştu. Rivayete göre bebeğin adını padişah kendisi koydu: Mehmed. Bu çocuk 1595'te Üçüncü Mehmed olarak tahta çıkacaktı.
Ordu, yola çıkışının ellinci gününde Belgrad'a ulaştı. Belgrad'ın karşısındaki Zemun'da, Osmanlı'ya bağlı Erdel Kralı János Zsigmond padişahın huzuruna çıktı. Olayı gören Osmanlı tarihçilerine göre padişah onu çok iyi karşıladı ve ona iyilikler diledi.
Sıra artık Zigetvar'daydı.
Kaynakça
Makale
Emecen, Feridun. “Süleyman I.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 38, s. 62–74. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2010.
Makale
Emecen, Feridun. “Selim II.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 36, s. 414–418. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2009.
Makale
Dávid, Géza. “Sigetvar.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 37, s. 157–159. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2009.
Makale
Afyoncu, Erhan. “Sokullu Mehmed Paşa.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 37, s. 354–357. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2009.
Makale
Genç, Vural. “Kanuni Sultan Süleyman’ın Nikris Hastalığına Atfedilen Farsça Bir Reçete.” Belleten 80, sy. 287 (2016): 41–58.
Makale
“Zrinski, Nikola IV.” Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Zagreb: Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2013–2026.
Makale
Pap, Norbert, Máté Kitanics, Péter Gyenizse, Erika Hancz, Zita Bognár, Tamás Tóth ve Zoltán Hámori. “Finding the Tomb of Suleiman the Magnificent in Szigetvár, Hungary: Historical, Geophysical and Archeological Investigations.” Die Erde 146, sy. 4 (2015): 289–303.
Makale
Pap, Norbert ve Máté Kitanics. “Research on the Türbe Complex of Suleiman the Magnificent in Szigetvár and its Fortification.” Osmanlı Araştırmaları 56 (2020): 1–23.
Makale
Pap, Norbert, Pál Fodor, Máté Kitanics, Péter Gyenizse ve Erika Hancz. “Historical and Archaeological Data for Integrated Environmental Historical Analyses on the Moat Profile of the Türbe Complex of Sultan Suleiman I at Szigetvár – Turbék Vineyard Hill Site (Hungary).” Archeometriai Műhely 20, sy. 3 (2023): 195–200.
Editör notu
Kanuni'nin doğum tarihi kaynaklarda farklı verilir; Emecen'in esas aldığı 6 Kasım 1494'e göre öldüğünde yetmiş bir yaşındaydı. Seferin hedefi de farklı anlatılır: Emecen Zigetvar ve Eğri kalelerini anar, Géza Dávid ise seferin Viyana'ya karşı tasarlandığını yazar. Kimi anlatımlara göre padişah, Zrínyi'nin adamları Şikloş (Siklós) yakınlarında bir Osmanlı ordugâhını basınca Eğri'yi erteleyip Zigetvar'a yöneldi; başka bir görüş bu kararı Drava Nehri'nin sularının alçalmasına bağlar. Kuşatmanın tarihleri de birkaç gün farklı verilir: Dávid ordunun Zigetvar önlerine varışını 5 Ağustos, Afyoncu kuşatmanın başlangıcını 7 Ağustos olarak verir; Zrínyi'nin son çıkışı ve kalenin düşüşü çoğunlukla 7 Eylül'e, kimi kaynaklarda 8 Eylül'e konur. Zrínyi'nin bu çıkışta çarpışarak mı öldüğü (Hrvatska enciklopedija), yoksa yaralı hâlde esir düşüp sonra mı öldürüldüğü (Dávid) kaynaklarda ayrılır. Kale alınırken bir barut deposunun patladığı anlatılır; bunun ne zaman ve nasıl olduğu da farklı aktarılır. Savunucuların sayısını Hrvatska enciklopedija yaklaşık 2.500 olarak verir, başka kaynaklarda bu sayı farklıdır; Osmanlı ordusunun büyüklüğü için verilen rakamlar çok daha belirsizdir. Ölüm gecesi 20–21 Safer 974, yani 6–7 Eylül 1566'dır; ölüm sebebi kesin olarak bilinmez. Ölümün ne kadar gizlendiği kaynaklarda farklı anlatılır: Afyoncu sırrın Şehzade Selim gelene kadar üç hafta saklandığını yazar; Feridun Bey'e dayanan anlatıma göre naaş otağda kırk iki gün kaldı; Emecen'in verdiği tarihlere göre ölüm 24–25 Ekim'de, yani yedi hafta kadar sonra resmen ilan edildi. Sık anılan “kırk sekiz gün” de bu aralığa denk gelir. Padişahın iç organlarının (kimi anlatımlarda kalbinin) Zigetvar'da gömüldüğü yolundaki bilgi geç tarihli kaynaklarda geçer; olayların tanığı Feridun Bey organların çıkarıldığını yazar ama Zigetvar'a gömüldüklerinden söz etmez, Dávid de bu iddiaların şüpheyle karşılandığını belirtir. Pécs Üniversitesi'nden Norbert Pap'ın ekibi 2015'te Zigetvar yakınlarındaki Turbék bağlarında bir yapının temellerini bulup bunu sultanın türbesi olarak tanımladı; kazılar sürdükçe yanında bir cami ile bir derviş tekkesi, çevresinde de küçük bir Osmanlı kasabası ortaya çıktı. Bu araştırmalara göre padişahın öldüğü ve anısına türbenin yapıldığı yer, 1994'te açılan Macar-Türk Dostluk Parkı değil, Turbék'tir.
Yapay zekâ ile yazıldı · kaynaklarla doğrulandı
Bu hikâyenin taslağını yapay zekâ yazdı; yayımlanmadan önce kaynaklarıyla karşılaştırılarak doğrulandı.