İskender ve Gordion Düğümü
MÖ 334 baharında Makedonya'nın genç kralı İskender, ordusuyla Çanakkale Boğazı'nı geçer. Granikos Irmağı'nın, bugünkü Biga Çayı'nın kıyısında Pers satraplarının ordusunu yener. Ertesi bahar eski Frig başkenti Gordion'da, efsaneye göre çözene Asya'yı vaat eden bir düğümün başındadır; düğümle ne yaptığını kaynaklar farklı anlatır.
Perdeler
- I. PerdeBoğaz'ı Geçiş
- II. PerdeGranikos
- III. PerdeDüğüm
I. Perde · Boğaz'ı Geçiş
Milattan önce 334 baharında Makedonya Kralı İskender, ordusuyla doğuya doğru yola çıktı. Babası İkinci Filip iki yıl önce öldürülmüştü; tahta geçen İskender henüz yirmili yaşlarının başındaydı. Makedonya'yı ve Yunanistan'ı komutanı Antipatros'a emanet etti.
Arrianos'a göre ordu, yirmi günde Çanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasındaki Sestos'a ulaştı. Otuz bini biraz aşan piyade ve beş binden fazla atlı vardı. Filip'in de komutanlarından olan Parmenion, askerlerin çoğunu yüz altmış savaş gemisi ve pek çok yük gemisiyle karşı kıyıdaki Abydos'a geçirdi.
İskender ise başka bir yoldan geçti. Önce Gelibolu Yarımadası'nın ucundaki Elaious'ta, Protesilaos'un mezarında kurban kesti. Efsaneye göre Protesilaos, Truva Savaşı'nda Asya'ya ayak basan ilk Yunanlıydı ve karaya çıkar çıkmaz ölmüştü. İskender, kendi çıkarmasının daha uğurlu olmasını diliyordu.
Anlatılanlara göre gemisinin dümenini kendisi tuttu. Boğaz'ın ortasında Poseidon'a bir boğa kurban etti, altın bir kâseden denize sunu döktü. Asya kıyısına tam zırhıyla ilk adım atan da oydu. Diodoros, karaya çıkmadan önce gemiden bir mızrak fırlatıp toprağa sapladığını da yazar.
Sonra Truva'nın yerinde kurulduğuna inanılan İlion'a çıktı ve Athena'nın tapınağında kurban sundu. Kendi zırhını tapınağa adadı; yerine, orada saklanan ve Truva Savaşı'ndan kaldığı söylenen silahlardan bazılarını aldı. Akhilleus'un mezarına da çelenk koydu.
Asya'daki ilk sınav ise çok uzakta değildi: Bir ırmağın kıyısında bekliyordu.
Kaynakça
Kitap
Arrianos. Anabasis of Alexander, c. I: Books 1–4. Çev. P. A. Brunt. Loeb Classical Library 236. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1976.
Kitap
Plutarkhos. Lives, c. VII: Demosthenes and Cicero. Alexander and Caesar. Çev. Bernadotte Perrin. Loeb Classical Library 99. Londra: William Heinemann; New York: G. P. Putnam's Sons, 1919.
Kitap
Diodoros (Diodorus Siculus). Library of History, c. VIII: Books 16.66–17. Çev. C. Bradford Welles. Loeb Classical Library 422. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1963.
Makale
Burke, Brendan. “Anatolian Origins of the Gordian Knot Legend.” Greek, Roman, and Byzantine Studies 42, sy. 3 (2001): 255–261.
Makale
Kaya, Mahmut. “İskender.” TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 22, s. 555–557. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2000.
Editör notu
İskender'in Asya'ya geçirdiği ordunun büyüklüğü kaynaklarda farklıdır: Arrianos otuz bini biraz aşan piyade ve beş binden fazla atlı, Diodoros otuz iki bin piyade ve dört bin beş yüz atlı verir; Plutarkhos başka yazarlardan aktararak otuz bin ile kırk üç bin arasında piyade, dört bin ile beş bin arasında atlı sayar. Kıyıya fırlatılan mızrağı Diodoros anlatır, Arrianos anmaz. Granikos Savaşı'nın tarihi, Plutarkhos'un andığı Makedon ayı Daisios'tan hesaplanır ve aşağı yukarı mayıs-haziran aylarına düşer. Savaşın ne zaman başladığı tartışmalıdır: Arrianos ile Plutarkhos, İskender'in Parmenion'u dinlemeyip hemen saldırdığını; Diodoros ise ordunun geceyi ırmağın bu yakasında, Perslerin karşısında geçirip şafakta, düşman engelleyemeden karşıya geçtiğini yazar. İki anlatıyı uzlaştırmak güçtür; tarihçiler farklı taraf tutar. İskender'in miğferine vuran ve Kleitos'un durdurduğu Pers soylularının adları da kaynaklarda farklıdır; İskender'i Kleitos'un kurtardığı konusunda Arrianos, Plutarkhos ve Diodoros birleşir. Ölü sayıları kaynaktan kaynağa çok değiştiği için burada verilmedi; anlatıdaki iki bin esir Arrianos'un sayısıdır. Gordion'daki arabayla gelip kral yapılan, Arrianos'a göre Midas'tır; Brendan Burke'ün belirttiği gibi Iustinus bu kişinin Gordios olduğunu yazar. Düğümün kızılcık kabuğundan yapıldığını Arrianos ile Plutarkhos söyler; Burke bağın kabuktan çok ağacın liflerinden bükülmüş olabileceğini düşünür. Kehanet Arrianos'ta Asya'ya, Plutarkhos'ta bütün dünyaya hükmetmekten söz eder. Düğümün kılıçla kesildiği anlatısı en yaygın olanıdır; Burke'e göre ise düğümden söz eden bilinen en eski kaynak, çivi anlatısını veren Aristobulos'tur. Arrianos İskender'in Gordion'a varışının mevsimini vermez; ziyaret genellikle MÖ 333 baharına yerleştirilir.
Yapay zekâ ile yazıldı · kaynaklarla doğrulandı
Bu hikâyenin taslağını yapay zekâ yazdı; yayımlanmadan önce kaynaklarıyla karşılaştırılarak doğrulandı.