İstanbul'un Fethi

Editör notu

Halil İnalcık, Mehmed'in ikinci kez tahta çıktığında on dokuz yaşında olduğunu yazar; bu yaş hicri takvime göre doğrudur, miladi takvimle Mehmed on sekiz yaşındaydı. Rumeli Hisarı'nın inşaatının başladığı tarih de kaynaklarda farklıdır: İnalcık hisarın ilk bölümünün Şubat 1452'de yükseldiğini yazar; Barbaro mart ayını verir, Dukas işin mart biterken başladığını anlatır, Feridun Emecen nisanı verir. Hisarın Ağustos 1452 sonunda tamamlandığı konusunda ise kaynaklar birleşir. Top ustasının Urban (Orbanos) adı Bizanslı tarihçi Halkokondilis'te geçer; Macar olduğunu Dukas yazar, kökeni hakkında başka görüşler de vardır. Topun döküm süresi, Edirne'deki denemesi ve taşınması Dukas'ın anlatımına dayanır. Osmanlı ordusu için kaynaklar yüz bin ile üç yüz bin arasında sayılar verir; Dukas dört yüz bini aşan bir rakam aktarır. Emecen yüz bin dolayını daha gerçekçi bulur. Karadan çekilen gemilerin sayısı Barbaro'da 72, Dukas'ta 80, Emecen'de 60–70 kadardır; gemilerin Tophane'den mi, Dolmabahçe ya da Beşiktaş'tan mı çekildiği tartışmalıdır. Dukas, gemileri karadan çekme planının 20 Nisan yenilgisinden sonra kurulduğunu anlatır; Emecen ise planın muhtemelen önceden düşünülüp hazırlandığını, gemilerin birkaç gün içinde tepelere çekilip 21–22 Nisan gecesi Haliç'e indirildiğini düşünür. XI. Konstantinos'un ölümü her kaynakta başka anlatılır. Barbaro ondan haber alınamadığını yazar; ona ulaşan söylentiye göre imparator ölüler arasında görülmüş, Türkler Topkapı'dan girerken boğulmuştur. Emecen bu sözü, imparatorun kendini boğarak canına kıydığı biçiminde okur. Dukas yalnız kalıp yaralanarak düştüğünü, Tursun Bey kim olduğunu bilmeyen yaralı bir azebin onu öldürdüğünü yazar; Kemalpaşazâde bu konuda pek çok rivayet bulunduğunu belirtir. Osmanlı askerlerinin açık unutulmuş küçük bir kapıdan (Kerkoporta) girdiği anlatısı, kuşatma sırasında şehirde bulunmayan Dukas'a aittir. Türk geleneğinin Ulubatlı Hasan diye andığı, surlara ilk çıkanlardan Hasan adlı yeniçerinin hikâyesi Osmanlı kroniklerinde geçmez; bilinen kaynağı, imparatorun yakın adamı Sfrancis'e atfedilen, ama 16. yüzyılda Makarios Melissenos'un büyük ölçüde genişlettiği kabul edilen uzun kroniktir. Son günlerde Ortodokslarla Katoliklerin Ayasofya'da birlikte dua ettiğini Emecen de anlatır, ama bu sahne büyük ölçüde aynı geç kronikten bilinir; Barbaro ise 28 Mayıs'ta bile Rumların ahşap siperleri surlara taşımak için önce para istediğini, Venediklilerin bu parayı kendi keselerinden ödediğini yazar. Padişahın şehre girip Ayasofya'ya gittiği gün Dukas ile Emecen'de fetih günü, İnalcık'ta 30 Mayıs'tır. Savaş geleneği askere üç gün yağma hakkı tanıyordu; yağmanın ne kadar sürdüğü de tartışmalıdır: Sfrancis üç gün sürdüğünü kaydeder, İnalcık 30 Mayıs'tan sonra durduğunu, Emecen ise fetih günü akşama doğru yatıştığını yazar. Kritovulos, çarpışmalarda ve yağmada dört bin kadar kişinin öldüğünü, elli binden fazla kişinin esir alındığını yazar. Padişahın gözyaşlarını anlatan Kritovulos, sonradan Osmanlı adına İmroz'u yönetmiş ve eserini II. Mehmed'e sunmak üzere yazmıştır.

Yapay zekâ ile yazıldı · kaynaklarla doğrulandı

Bu hikâyenin taslağını yapay zekâ yazdı; yayımlanmadan önce kaynaklarıyla karşılaştırılarak doğrulandı.